٢.روزى که آن را مشاهده کنید، [از ترس و وحشت،] هر مادر شیردهى، شیرخوارهاش را از یاد میبرد، و هر باردارى، سقط جنین میکند. و مردم را مست مىبینى، ولى مست نیستند، بلکه عذاب خداوند شدید است
٣.و از مردم، کسی هست که ناآگاهانه دربارهى خداوند به جدال مىپردازد و از هر شیطانِ سرکشى پیروى مىکند
٤.بر آن [شیطان] مقرّر شده که هر کس ولایت او را بپذیرد، قطعاً او را گمراه مىکند و به آتش سوزانش مىکشاند
٥.اى مردم! اگر دربارهى قیامت شک دارید، [با دقّت در وجود خویش، شک خود را برطرف کنید.] ما شما را از خاک آفریدیم، سپس از نطفه، سپس لخته خون، سپس پاره گوشت، که بعضى خلقتِ کامل یافته، [به دنیا میآیند،] و برخی خلقت کامل نیافته، [سقط میشوند، چنین کردیم] تا براى شما روشن سازیم [که بر هر چیز تواناییم]. و آنچه را که بخواهیم تا سرآمدى معین در رحم مادران قرار میدهیم، سپس شما را به صورت طفل بیرون مىآوریم، تا به حدّ رشد و بلوغ برسید. و [در این میان] بعضى از شما مىمیرند، و برخى به پستترین مرحلهى زندگى [و پیرى] مىرسند تا جایى که دانستههاى خود را از دست میدهند. [همچنین در زمستان] زمین را خشک و مرده مىبینى، امّا هنگامى که باران بر آن فرومىباریم، به حرکت در میآید و نُمُوّ میکند و انواع گیاهان زیبا مىرویاند
٦.[بیان] این [مطالب] به خاطر آن است که [بدانید] خداوند حقّ است، و اوست که مردگان را زنده مىکند و بر هر چیزى تواناست
٧.و این که قیامت آمدنى است و شکى در آن نیست. و خداوند تمام کسانى را که در قبرها آرمیدهاند، زنده خواهد کرد
٩.با تکبر و غرور، مىخواهد مردم را از راه خدا گمراه کند. در این دنیا رسوایى دارد و در قیامت، عذاب سوزان به او مىچشانیم
١١.و از مردم، کسى است که خداوند را تنها با زبان مىپرستد، [و با حادثهاى کوچک مىلغزد،] پس اگر خیرى به او برسد، بدان آرامش یابد، و اگر مصیبت و آزمایشى به او برسد، دگرگون میشود [و به سوى کفر میرود، چنین کسى] در دنیا و آخرت زیانکار است. این همان زیان آشکار است
١٢.او جز خداوند چیزى را مىخواند که نه زیانى به او مىرساند و نه سودى. این همان گمراهی دور و دراز است
١٤.خداوند مؤمنانِ نیکوکار را در باغهایى [از بهشت] وارد مىکند که نهرها از زیر [درختان] آن جارى است. [آرى!] خداوند هرچه اراده کند، انجام مىدهد
١٥.هر کس گمان مىکند که خداوند هرگز پیامبرش را در دنیا و آخرت یارى نمىکند، [و به این خاطر ناامید و خشمگین است] طنابى از سقف بیاویزد، سپس [رشتهی زندگى خود را] بِبُرَد، آنگاه بنگرد که آیا نیرنگش خشم او را فرومىنشاند؟
١٦.و اینگونه قرآن را [به صورت] آیاتی روشن فروفرستادیم. و البتّه خداوند هر كس را بخواهد، هدایت مىكند
١٧.خداوند در قیامت، میان مؤمنان [مسلمان]، و یهودیان و صابِئان، و نصارا و مجوس، و مشركان، داورى میكند. [و حقّ را از باطل جدا خواهد نمود،] همانا خداوند بر هر چیزى گواه است
١٨.آیا ندیدى كه هركه در آسمانها و هر كه در زمین است، و خورشید و ماه و ستارگان، و كوهها و درختان و جنبندگان، و بسیارى از مردم براى خدا سجده مىكنند؟ البتّه بسیارى از مردم [نیز به خاطر تكبر و لجاجت،] قطعاً گرفتار عذابند. و هر كس را خدا خوار كند، هیچ كس او را گرامى نخواهد داشت. همانا خداوند هر چه را بخواهد، انجام مىدهد
١٩.این دوگروه دربارهى پروردگارشان به ستیزه و جدال پرداختند. پس براى كسانى كه كفر ورزیدند، لباسهایى از آتش بریده شده است، [و] از بالاى سرشان [روی آنها] مایع جوشان ریخته مىشود
٢٢.هرگاه بخواهند به خاطر اندوه [فراوان] از دوزخ بیرون آیند، به آن برگردانده مىشوند [و به آنان گفته مىشود:] «بچشید عذاب سوزان را!»
٢٣.بیگمان خداوند كسانى را كه ایمان آوردند و كارهاى نیكو کردند، به باغهایى [بهشتی] وارد مىكند كه نهرها از زیر [درختان] آن جارى است. در آنجا با دستبندهایى از طلا و مروارید آراسته مىشوند. و در آنجا لباسشان از ابریشم است
٢٤.و [بهشتیان] به گفتار پاک [و دلنشین] هدایت مىشوند. و به راه خداوندى که شایسته ستایش است، راهنمایى مىگردند
٢٥.کسانى که کفر ورزیدند و [مؤمنان را] از راه خدا و مسجدالحرام که آن را براى همهى مردم، بومى و غیر بومى، یکسان قرار دادهایم، بازمىدارند، و [نیز] هر کس بخواهد در آنجا به ستم [از حقّ] منحرف شود، به او از عذابى دردناک مىچشانیم
٢٦.و [به یادآور] آنگاه که مکان کعبه را براى ابراهیم آماده ساختیم، [به او گفتیم:] هیچگونه شرکى نسبت به من روا مدار! و خانهى مرا براى طوافکنندگان و قیامکنندگان و رکوعکنندگانِ سجدهگزار پاکیزه بدار
٢٧.و در میان مردم، بانگ حج برآور! تا آنان، پیاده و [یا] سوار بر مرکبهاى چابک، از هر راه دورى به سراغ تو بیایند
٢٨.تا منافع گوناگون خود را [از برکت این سفر معنوى] مشاهده کنند، و نام خدا را در روزهایى معین بر دامهاى زبان بستهاى که روزیشان شده، ذکر کنند. پس [چون قربانى کردید،] از [گوشت] آنها بخورید و بینواى فقیر را [نیز] بخورانید
٢٩.[زائران خانهی خدا] سپس باید آلودگى خود را برطرف سازند، و به نذرهاى خود وفا کنند، و بر گرد خانهى کهن و آزاد [کعبه] طواف نمایند
٣٠.این است [مناسک حج] و هر کس آنچه را خداوند محترم شمرده، گرامى بدارد، قطعاً براى او نزد پروردگارش بهتر است. و چهارپایان براى شما حلال شده است، مگر آنچه [حرام بودنش، در آیات دیگر] بر شما خوانده مىشود. پس از پلیدى بتها دورى کنید و از گفتار باطل بپرهیزید
٣١.[حج گزارید،] در حالى که همگى خالص براى خدا باشید، و هیچگونه شرکى به خداوند نورزید. و هر کس به خدا شرک ورزد، گویى از آسمان سقوط کرده و پرندهاى [شکاری در هوا] او را مىرباید، یا باد او را به مکانى دور پرتاب مىکند
٣٢.این است [دستورات خداوند دربارهى حج]. و هر کس شعائر خدا را گرامى بدارد، پس این [بزرگداشت] از تقواى دلهاست
٣٣.براى شما در آن [دامهاى قربانى] تا رسیدن زمان معین [عید قربان] منافعى است، [مانند سوارى و تغذیه از شیر آنها،] سپس جایگاه آن [قربانىها،] به سوى [کعبه،] خانهی کهن و آزاد است
٣٤.و ما براى هر اُمّتى آیینى قرار دادیم، تا هنگام قربانى، نام خدا را بر دامهایى که خدا روزى آنان کرده، ببرند. خداى شما معبود یکتاست، پس فقط تسلیم او باشید. و فرمانبردارانِ فروتن را مژده بده
٣٥.همانان که هرگاه نام خدا برده شود، دلهایشان [از خوف خداوند] مىلرزد، و بر آنچه [از سختىها] به آنان مىرسد، شکیبایند. و برپاکنندگان نمازند، و از آنچه به آنان روزى دادهایم، انفاق مىکنند
٣٦.و شترهاى چاق را براى شما از شعائر الهى قرار دادیم. در آنها براى شما خیر [و برکت] است. پس در حالى که [براى قربانى] در صف ایستادهاند، نام خدا را بر آنها ببرید، پس چون به پهلو افتادند [و جان دادند]، از آنها بخورید. و به [نیازمندان] قانع و [فقیران] درخواستکننده بخورانید، اینگونه دامهاى قربانى را براى شما [رام و] مسخّر کردیم، شاید سپاسگزارى کنید
٣٧.هرگز گوشت و خون حیوانات قربانى، به خداوند نمىرسد؛ بلکه آنچه از طرف شما به او مىرسد، تقواست. اینگونه خداوند حیوانات را براى شما مسخّر نمود، تا خدا را به خاطر آن که شما را هدایت کرده است، به بزرگى یاد کنید. و نیکوکاران را مژده بده
٣٨.قطعاً خداوند از کسانى که ایمان آوردهاند، دفاع مىکند. بىشک خداوند هیچ خیانتکار ناسپاسى را دوست ندارد
٣٩.به کسانى که مظلومانه مورد تهاجم و کشتار قرار گرفتهاند، اجازهی دفاع و جهاد داده شده است. و البتّه خداوند بر یارى آنان تواناست
٤٠.کسانى که به ناحقّ از خانه و کاشانهى خود رانده شدند [و گناهى نداشتند،] جز این که مىگفتند: «پروردگار ما خداى یکتاست.» و اگر خداوند بعضى از مردم را به وسیلهى بعضى دیگر دفع نمیکرد، صومعهها و کنیسهها و کلیساها و مساجدى که نام خداوند در آنها بسیار برده مىشود، ویران مىگردید. و قطعاً خداوند کسى که [دین] او را یارى کند، یارى مىدهد. همانا خداوند نیرومند شکستناپذیر است
٤١.همانان که اگر آنان را در زمین به قدرت برسانیم، نماز برپا مىدارند و زکات مىدهند و [دیگران را] به خوبى دعوت مىکنند و از بدى بازمىدارند. و پایان کارها با خداوند است
٤٢.و [اى پیامبر!] اگر تو را تکذیب مىکنند، قوم نوح و عاد و ثمود نیز که پیش از اینها بودند، [پیامبران را] تکذیب کردند
٤٤.و مردم مَدْین، [نیز پیامبرشان را تکذیب کردند،] و موسى [نیز از سوى فرعونیان] تکذیب شد، پس به کافران مهلت دادم [تا آن که] آنان را [به قهر] گرفتم. [دیدى] چگونه [کار آنها را] انکار کردم؟
٤٥.پس چه بسیار آبادىهایى که آنها را نابود کردیم و [مردمش] ستمگر بودند، سقفهایش فروریخت. و [چه بسیار] چاه [پر آب،] متروک مانده، و کاخهاى برافراشته [که بىساکن است]
٤٦.آیا در زمین نگشتهاند تا براى آنان دلهایى پیدا شود که با آن بیندیشند [و حقیقت را بفهمند]؟ یا گوشهایى که با آن [حقیقت را] بشنوند؟ البتّه چشمهاى آنان کور نیست، لکن دلهایى که در سینه دارند، نابیناست
٤٧.و [کافران] از تو مىخواهند که در عذاب شتاب ورزى، و خداوند هرگز از وعدهى خود تخلف نمىکند. و یک روز نزد پروردگارت، همانند هزار سال [از سالهایى] است که شما مىشمرید
٤٨.و چه بسیار آبادىهایى که به [اهل] آن مهلت دادم، در حالى که ستمگر بودند؛ سپس آن را با قهر خود گرفتم. و بازگشت [همه] به سوى من است
٥١.و کسانى که در [انکار و ردّ] آیات ما تلاش کردند و چنین پنداشتند که مىتوانند ما را عاجز کنند، آنان اهل دوزخند
٥٢.و پیش از تو هیچ رسول و پیامبرى را نفرستادیم، مگر این که هرگاه آرزو مىکرد، [و براى پیشبرد اهداف الهى طرحى مىریخت،] شیطان در [طرح و] آرزوى او [خلل] مىافکند؛ امّا خداوند هر چه را که شیطان مىافکند، از بین مىبرد، سپس آیات خود را محکم و استوار مىسازد. و خداوند آگاه و حکیم است
٥٣.تا [خداوند،] آنچه را شیطان [در دلها] مىافکند، آزمونى قرار دهد براى آنان که در دلهایشان [نوعی] بیمارى است، و [نیز] براى سنگدلان. و قطعاً ستمگران در جدایى [و ستیزى] دور و درازند
٥٤.و نیز [برای آن که] آگاهان بدانند [وحى کدام است، و القائات شیطان کدام. و بدانند] که [طرح و آرزوى پیامبران] حقّى است از طرف پروردگار تو، پس به آن ایمان بیاورند و دلهایشان در برابر آن فروتن گردد. و قطعاً خدا کسانى را که ایمان آوردهاند، به راهی راست هدایت مىکند
٥٥.و کسانى که کفر ورزیدند، همواره نسبت به این [قرآن و نبوّت تو] در تردید به سر میبرند، تا زمانى که قیامت ناگهان براى آنان فرارسد، یا عذاب روز عَقیم به سراغشان آید
٥٦.آن روز، فرمانروایى [مطلق] براى خداست. او در میان مردم داورى مىکند. پس کسانى که ایمان آورده و کارهاى شایسته انجام دادهاند، در باغهاى پر نعمت [بهشت] خواهند بود
٥٨.و کسانى که در راه خدا هجرت کردند، سپس کشته شده یا مردهاند، قطعاً خداوند رزق نیکویى به آنان خواهد داد. و خداوند بهترینِ روزىدهندگان است
٥٩.بىتردید خداوند آنان را به جایگاهی وارد مىکند که مورد رضایتشان باشد، همانا خداوند دانا و بردبار است
٦٠.[آرى،] چنین است. [اگر] هر کس به همان مقدار که به او ستم شده، [ستمگر را] مجازات کند، ولی باز هم به او ستم شود، قطعاً خداوند او را یارى خواهد کرد. البتّه خداوند بخشایشگر و آمرزنده است
٦١.این [وعدهى نصرت الهى] به خاطر آن است که خداوند [بر هر چیزى تواناست. اوست که] شب را در روز و روز را در شب فرومىبرد. البتّه خداوند شنوا و بیناست
٦٢.این [قدرت بىنهایت] به خاطر آن است که خداوند حقّ است و هر چه را غیر از او بخوانند، آن باطل است. البتّه خداوند، بلندمرتبه و بزرگ است
٦٣.آیا ندیدى که خداوند از آسمان، آبى فروفرستاد، آنگاه زمین سرسبز گشت؟ همانا خدا داراى لطف و آگاه است
٦٥.آیا ندیدى که خداوند آنچه را در زمین است، و کشتىهایى را که به امر او در دریا مىروند، براى شما رام کرده است؟ و آسمان [و کرات و سنگهاى آن] را نگاه داشته تا جز به فرمان او بر زمین نیفتد؟
٦٦.و او کسى است که به شما زندگى بخشید، سپس شما را مىمیراند، بار دیگر زنده مىکند؛ البتّه انسان بسیار ناسپاس است
٦٧.براى هر امّتى آیینى قرار دادهایم که آنها به آن عمل کنند، پس نباید در این امر با تو نزاع کنند [که چگونه آیین تازهاى آوردهاى؟ مردم را] به راه پروردگارت فراخوان! همانا تو بر راهی راست قرار دارى
٧٠.آیا نمىدانى که خداوند آنچه را در زمین و آسمان است، مىداند؟ همهى اینها در کتابی [چون لوح محفوظ، ثبت] است. و این [ثبت] بر خداوند، آسان است
٧١.و کافران، به جاى خداوند، چیزى را مىپرستند که او هیچ دلیلى بر آن نازل نکرده است. و آنها نسبت به آن هیچ اطلاعى ندارند. و ستمگران را هیچ یاورى نیست
٧٢.و هنگامى که آیات روشن ما بر آنان خوانده مىشود، در چهرهى کسانى که کفر ورزیدند، [نشانههاى] انکار را مىشناسى، [بهگونهاى که] نزدیک است به کسانى که آیات ما را بر آنان مىخوانند، حمله کنند. [به آنان] بگو: «آیا شما را به چیزى بدتر از این خبر دهم؟ آتشى که خداوند به کافران وعده داده است. و چه بد سرانجامى است!»
٧٣.اى مردم! مثلى زده شده است، پس [با دقّت] به آن گوش فرادهید. كسانى را كه به جاى خداى یكتا مىخوانید، هرگز نمىتوانند [حتّى] مگسى بیافرینند، هر چند براى این كار دست به دست هم دهند. و اگر آن مگس، چیزى از آنان برباید، نمىتوانند از او بازپس گیرند! طالب و مطلوب هر دو ناتوانند. [هم پرستشكنندگان و هم معبودان]
٧٧.اى كسانى كه ایمان آوردهاید! ركوع كنید و سجده نمایید و پروردگارتان را عبادت كنید و كار نیک انجام دهید، باشد كه رستگار شوید
٧٨.و در راه خدا جهاد كنید، چنان كه شایستهی جهاد [در راه] اوست. او شما را [بر همهى امّتها] برگزید و در دین [اسلام] هیچگونه دشوارى بر شما قرار نداد. آیین پدرتان ابراهیم [را پیروى كنید]، او كه شما را از پیش مسلمان نامید، و در این [كتاب نیز چنین است،] تا این پیامبر بر شما گواه باشد، و شما [نیز] بر مردم گواه باشید. پس نماز برپا دارید و زكات بپردازید، و به [ریسمان] خداوند چنگ زنید، كه او مولا و سرپرست شماست. پس چه خوش مولایی و چه خوب یاورى