٢.ما این کتاب را به سوى تو به حقّ فروفرستادیم، پس خدا را بپرست در حالى که خود را براى او خالص کردهاى
٣.آگاه باشید که دین ناب، تنها از آنِ خداست. و کسانى که به جاى خداوند، سرپرستان و معبودهایى را برگزیدند [در توجیه کار خود گفتند]: «ما آنها را فقط براى این مىپرستیم که ما را هر چه بیشتر به خدا نزدیک کنند.» خداوند در آنچه اختلاف مىورزند، میانشان داورى خواهد کرد. البتّه خدا کسى را که دروغگویى بسیار ناسپاس است، هدایت نمىکند
٤.اگر خداوند اراده کرده بود [براى خود] فرزندى بگیرد، قطعاً از آنچه مىآفریند، آنچه را مىخواست، برمىگزید. [امّا] او منزّه است [از این که فرزندى داشته باشد]. او خداوند یگانهى پیروز است
٥.او آسمانها و زمین را به حقّ آفرید. شب را بر روز و روز را بر شب درمىپیچد. و خورشید و ماه را رام ساخت. هر یک تا مدّتى معین در حرکتند. بدانید که او شکستناپذیر و بسیار آمرزنده است
٦.او شما را از یک تن آفرید، سپس همسرش را از نوع او پدید آورد. و براى شما هشت نوع از دامها [چهار جفت نر و مادهی شتر، گاو، گوسفند و بز] فروفرستاد. او شما را در شکمهاى مادرانتان میآفریند. آفرینشى پس از آفرینش دیگر، در تاریکىهاى سهگانه. [شکم، رحم و کیسهاى که جنین در آن زندگى مىکند.] این است خدا، که پروردگار شماست. فرمانروایی از آنِ اوست. جز او هیچ معبودى نیست. پس چگونه به بىراهه مىروید؟
٧.اگر ناسپاسی کنید، پس [بدانید] خداوند از شما بىنیاز است و براى بندگانش ناسپاسی را نمىپسندد. و اگر شکرگزار باشید، آن را براى شما مىپسندد. و هیچ کس بار [گناه] دیگرى را به دوش نمىکشد. سپس بازگشت شما به سوى پروردگارتان است، پس شما را به آنچه مىکردید، خبر خواهد داد. او به آنچه در سینههاست، بس آگاه است
٨.و هرگاه به انسان آسیبى برسد، پروردگارش را مىخواند، در حالى که [با توبه] به سوى او بازگشته است. امّا همین که خداوند از جانب خویش نعمت بزرگى به او بدهد، آن آسیب را که پیشتر براى برطرف شدنش دعا مىکرد، فراموش مىکند و [دوباره] براى خداوند همتایانى قرار مىدهد تا [خود و دیگران را] از راه او منحرف سازد. بگو: «اندک زمانى با کفر خود کامیاب باش که تو بیشک از دوزخیانى!»
٩.آیا [چنین کسى بهتر است یا] آن کس که در ساعات شب، در حال سجده و قیام به عبادتى خالصانه مشغول است، [و] از آخرت مىترسد و به رحمت پروردگارش امید دارد؟ بگو: «آیا کسانى که مىدانند و کسانى که نمىدانند، برابرند؟» تنها خردمندان پند مىپذیرند
١٠.بگو: اى بندگان من که ایمان آوردهاید! از پروردگارتان پروا کنید! براى کسانى که در این دنیا نیکى کردهاند، [پاداش] نیکى است. و زمین خدا گسترده است. [پس اگر در منطقهاى براى حفظ ایمان و نیکی در فشارید، هجرت کنید.] پاداش صابران، بىحساب و به طور کامل داده مىشود
١٥.پس شما هر چه را جز او مىخواهید، بپرستید.» بگو: «به راستی زیانکاران کسانى هستند که [سرمایهى وجودى] خود و بستگانشان را در قیامت از دست داده باشند. آگاه باشید! این همان زیان آشکار است.»
١٦.براى زیانکاران از بالاى سرشان سایهبانهایى از آتش، و از زیر پایشان سایهبانهایى است. این [عذابى] است که خداوند بندگانش را به آن مىترساند. پس اى بندگان من! از من پروا کنید
١٧.و کسانى که از بندگى طاغوت، دورى جستند و به سوى خدا بازگشتند، بر آنان مژده باد! پس بندگان مرا بشارت بده
١٨.آنان که سخن را مىشنوند و بهترینِ آن را پیروى مىکنند. آنانند که خداوند هدایتشان کرده، و آنانند همان خردمندان
١٩.پس آیا کسى را که حکم عذاب بر او حتمى شده است، [مىتوانى هدایت کنى؟] آیا تو مىتوانى کسى را که در آتش است، رهایى بخشى؟
٢٠.ولى کسانى که از پروردگارشان پروا دارند، غرفههایى برای آنها [در بهشت] است که بالاى آنها، غرفههاى دیگرى ساخته شده، و از زیر آنها نهرها جارى است. [این،] وعدهى الهى است. و خدا در وعدهاش خلاف نمىکند
٢١.آیا ندیدهاى که خداوند از آسمان آبى فروفرستاد، پس آن را به صورت چشمههایى در زمین روان کرد. سپس با آن، کشتهایى رنگارنگ برمىآورد. آنگاه آن کشتها با هیجان رشد مىکند، [تا آن که مىخشکد،] پس آن را زرد مىبینى. سپس آن را به صورت کاه و خاشاک درمىآورد. بىگمان در این [دگرگونىها] براى خردمندان پند و یادآورى است [که دنیا ناپایدار است]
٢٢.آیا کسى که خداوند سینهاش را براى [پذیرش] اسلام گشاده است، پس او از سوی پروردگارش بهرهمند از نورى است، [مانند کسى است که در تنگناى تعصّب و لجاجت و غرور است؟ نه!] پس واى بر آنان که از سنگدلى یاد خدا نمىکنند. آنان در گمراهى آشکارند
٢٣.خداوند بهترین سخن را در قالب کتابى نازل کرد، [که آیاتش] مشابه [یکدیگر] و هر یک دیگرى را شرح مىکند. از [تلاوت آیات] آن کسانى که از پروردگارشان مىترسند، پوستشان به لرزه مىافتد. سپس به یاد خدا، پوستها و دلهاى آنان نرم و آرام مىشود. این است هدایت خداوند. که هر کس را بخواهد، [و شایسته بداند،] به آن هدایت مىکند. و هر کس را خدا [به خاطر فسق و فسادش] گمراه نماید، پس هیچ هدایتگرى براى او نیست
٢٤.پس آیا کسى که [با ایمان و نیکوکاری] روى خود را از عذاب بد روز قیامت دور مىسازد، [مانند کسى است که از قهر الهى در قیامت غافل است]؟ و [در آن روز] به ستمگران گفته مىشود: «بچشید آنچه را به دست مىآوردید!»
٢٥.کسانى که پیش از این کافر بودند [نیز، پیامبران را] تکذیب کردند. پس از آنجا که حدس نمىزدند، عذاب به سراغشان آمد
٢٦.پس خداوند در زندگى دنیا، خوارى و رسوایى را به آنان چشاند. و قطعاً عذاب آخرت بزرگتر است، اگر میدانستند
٢٩.خداوند [براى شرک و توحید] مَثَلى زده است: بندهاى که چند مالک ناسازگار در مالکیت او شریک باشند، [و دستورات متضادّ به او بدهند،] و بندهاى که تنها مطیع یک نفر است، [و فقط از او دستور مىگیرد،] آیا این دو در مَثَل یکسانند؟ حمد و ستایش مخصوص خداوند است، ولى بیشتر مردم نمىدانند
٣٢.پس کیست ستمکارتر از کسى که بر خداوند دروغ بست و چون سخن راست برایش آمد، تکذیب کرد؟ آیا براى کافران در دوزخ جایگاهى نیست؟
٣٥.تا خداوند [در سایهى ایمان و صداقت آنان] بدترین کارى را که مرتکب شدهاند، از آنها بپوشاند. و آنان را به بهترین کارى که مىکردهاند، پاداش دهد
٣٦.آیا خداوند براى بندهاش کافى نیست؟ و مردم تو را از غیر خدا مىترسانند. و هر کس را خدا گمراه کند، پس هیچ راهنمایى نخواهد داشت
٣٧.و هر که را خداوند هدایت کند، پس هیچ گمراهکنندهاى نخواهد داشت. آیا خداوند، شکستناپذیر و صاحب انتقام نیست؟
٣٨.و اگر [از مشرکان] بپرسی: «چه کسى آسمانها و زمین را آفرید؟» قطعاً خواهند گفت: «خدا!» بگو: «پس آیا در آنچه جز خدا مىخوانید، نظر و اندیشه کردهاید؟! اگر خداوند برای من زیانى را اراده کند، آیا این بتها مىتوانند آن زیان را برطرف کنند؟ یا [اگر] خداوند براى من لطف و رحمتى را بخواهد، آیا آنها مىتوانند مانع آن رحمت شوند؟» بگو: «خداوند براى من کافى است. اهل توکل تنها بر او توکل مىکنند.»
٣٩.بگو: «اى قوم من! شما بر اساس موضِع خود [هر چه در توان دارید،] کار کنید. من نیز [به وظیفهى خود] عمل مىکنم، پس به زودى خواهید دانست،
٤٠.که بر چه کسی عذابى مىرسد که او را [در دنیا] خوار مىکند و بر او عذاب پایدار [قیامت] فرود میآید؟»
٤١.ما براى [هدایت] مردم، کتاب را به حقّ بر تو فروفرستادیم. پس هر که هدایت را پذیرفت، به سود خود اوست. و هر که گمراه شد، پس تنها به زیان خود اوست. و تو بر مردم وکیل نیستى [تا به اجبار آنان را هدایت کنى]
٤٢.خداوند است که جانها را به هنگام مرگشان به طور کامل مىگیرد، و [روح] کسی را که نمرده است، در هنگام خواب [مىگیرد]، پس [روح] آن را که مرگ بر او قطعى شده، نگاه مىدارد، [و به بدن بازنمىگرداند] و [روحهاى] دیگر را [که مرگشان فرانرسیده،] براى مدّتى معین [به جسم آنان] بازمىگرداند. بىشک در این [امر]، براى گروهى که مىاندیشند، نشانههایى [بزرگ از قدرت خدا] وجود دارد
٤٣.آیا [مشرکان، بتها را] به جاى خدا شفیعان [خود] گرفتهاند؟! بگو: «آیا اگر [اینها] مالک هیچ چیز نباشند و قدرت اندیشه نداشته باشند [باز هم از ایشان شفاعت میطلبید]؟»
٤٤.[اى پیامبر! به آنان] بگو: تمام شفاعتها از آنِ خداست. براى اوست فرمانروایى آسمانها و زمین. سپس به سوى او بازگردانده مىشوید.»
٤٥.و هرگاه خداوند به یکتایی یاد شود، دلهاى کسانى که به آخرت ایمان ندارند، پر از نفرت مىشود؛ ولى هرگاه از [معبودانی] غیر او یاد شود، بىدرنگ شادمان مىشوند
٤٦.بگو: «خداوندا! اى پدیدآورندهی آسمانها و زمین! اى داناى نهان و آشکار! تو خود در میان بندگانت در آنچه همواره اختلاف مىکردند، داورى خواهى کرد.»
٤٧.و کسانى که ستم کردهاند، اگر تمام آنچه در زمین است و مانند آن را، با آن داشته باشند، در روز قیامت براى رهایی از عذاب سخت الهى همهى آن را تاوان خواهند داد. [ولى چه سود؟! در آن روز] براى آن ستمگران از سوى خداوند چیزهایى روشن مىشود که هرگز در محاسباتشان پیشبینى نمىکردند
٤٨.و [در آن روز] براى آنان، بدى آنچه مرتکب شدهاند، روشن خواهد شد. و آن عذابى که به مسخره مىگرفتند، آنان را فراخواهد گرفت
٤٩.پس چون سختى و آسیبی به انسان برسد، ما را مىخواند، سپس همین که از جانب خود نعمتى به او عطا کنیم، میگوید: «[این] نعمتها را فقط بر پایهی دانش و کاردانى خودم به من دادهاند!» [چنین نیست!] بلکه آن نعمت وسیلهى آزمایش است؛ ولى بیشتر مردم نمىدانند
٥٠.به راستى کسانى که پیش از آنان بودند [نیز] این سخن را گفتند؛ ولى آنچه به دست آوردند، سودى برایشان نداشت
٥١.پس [نتیجهی] کارهای بدى که مرتکب شده بودند، به آنان رسید. و کسانى از اینان که ستم کردند، به زودى بدى آنچه انجام دادهاند، به ایشان خواهد رسید. و آنان نمىتوانند ما را درمانده کنند [و از کیفر ما بگریزند]
٥٢.آیا [هنوز] ندانستهاند که خداوند روزى را براى هر که بخواهد، گسترده یا تنگ مىسازد؟! البتّه در این [امر] براى کسانى که ایمان مىآورند، نشانههایى [از حکمت و قدرت الهى] است
٥٣.بگو: اى بندگان من که بر نفس خویش تجاوز [و ستم] کردهاید! از رحمت خداوند نومید نشوید. خداوند همهى گناهان را مىبخشد، زیرا که او بسیار آمرزنده و مهربان است
٥٤.و پیش از آن که عذاب به سراغ شما بیاید و دیگر یارى نشوید، به سوى پروردگارتان بازگردید [و توبه کنید] و تسلیم او شوید
٥٥.و از بهترینِ آنچه از پروردگارتان به سوى شما نازل شده است، پیروى کنید، پیش از آن که عذاب، ناگهانى و غافلگیرانه، به سراغ شما آید
٥٦.تا مبادا کسى [در قیامت] بگوید: «دریغا! بر تمام کوتاهىهایى که در برابر خداوند داشتم. و من از مسخرهکنندگان [آیات او] بودم.»
٦٠.و روز قیامت کسانى را که بر خدا دروغ بستند، روسیاه مىبینى. آیا در دوزخ جایگاهى براى متکبّران نیست؟
٦١.و خداوند کسانى را که تقوا پیشه کردهاند، به سبب کارهایى که مایهی رستگاریشان بود، نجات مىدهد، در حالى که هیچ بدى به آنان نمیرسد و اندوهگین هم نمیشوند
٦٥.و قطعاً به تو، و به کسانى [از پیامبران] که پیش از تو بودهاند، وحى شده است که: «اگر شرک ورزى، بیتردید عمل تو تباه مىشود و قطعاً از زیانکاران خواهى شد
٦٧.و خدا را آنگونه که سزاوار ارجمندى اوست، ارج ننهادند [و او را نشناختند]. با آن که روز قیامت، زمین، یکسره در قبضهى [قدرت] اوست. و آسمانها به دست [قدرت] او در هم پیچیدهاند. او منزّه و برتر است از آنچه [به او] شرک مىورزند
٦٨.و در صور میدمند، پس هر که در آسمانها و هر که در زمین است، بىهوش میشود، [و مىمیرد،] مگر آن کس را که خدا بخواهد. سپس بار دیگر در آن دمیده میشود، پس ناگاه آنان [زنده] برپا میخیزند و [به اطراف] مىنگرند
٦٩.و [در آن روز] زمین به نور پروردگارش روشن میگردد. و نامهى اعمال را در میان مینهند و پیامبران و گواهان را میآورند و میان آنان به حقّ داورى میشود، و بر آنان ستم نخواهد رفت
٧١.و کسانى که کافر شدند، دسته دسته به سوى دوزخ رانده میشوند. چون نزدیک آن برسند، درهاى دوزخ گشوده میشود و نگهبانان آن به ایشان میگویند: «آیا از میان شما پیامبرانى به سراغتان نیامدند، تا آیات پروردگارتان را بر شما بخوانند و شما را به دیدار چنین روزى هشدار دهند؟» میگویند: چرا، [آنان آمدند؛ و ما نپذیرفتیم و تکذیبشان کردیم،] ولی [حالا دیگر عذر و توبهی ما سودى ندارد، چون که] فرمان عذاب بر کافران تحقّق یافته است.»
٧٢.[نگهبانان دوزخ] به آنان میگویند: «از درهاى دوزخ وارد شوید که جاودانه در آن خواهید بود. پس چه بد است منزلگاه متکبّران!»
٧٣.و کسانى که از پروردگارشان پروا داشتند، گروه گروه به سوى بهشت برده میشوند. چون نزدیک آن برسند، در حالى که درهاى بهشت گشوده شده است، نگهبانان بهشت به آنان میگویند: «سلام بر شما! پاک و پسندیده بودید. پس داخل شوید که در آن جاودانه خواهید بود.»
٧٤.و [بهشتیان] میگویند: «سپاس خداوندى را که به وعدهى خود وفا کرد، و زمین [بهشت] را میراث ما قرار داد. تا از [این] باغ هر جا را که بخواهیم، برگزینیم. پس چه نیکوست پاداش اهل عمل!»
٧٥.و فرشتگان را مىبینى که گرد عرش حلقه زدهاند، پروردگارشان را همراه ستایش، تسبیح مىگویند. و میان اهل محشر به حقّ داورى مىشود و [بهشتیان همراه با فرشتگان] گویند: «سپاس و ستایش مخصوص خداوندى است که پروردگار جهانیان است.»