١.ستایش مخصوص خدایى است که آنچه در آسمانها و آنچه در زمین است، از آنِ اوست. و در آخرت [نیز] حمد و ستایش تنها براى اوست. و اوست حکیمِ آگاه
٢.آنچه در زمین فرومىرود و آنچه از آن خارج مىشود و آنچه از آسمان نازل مىشود و آنچه در آن بالا مىرود، [همه را] مىداند. و اوست مهربانِ آمرزنده
٣.و کسانى که کافر شدند، گفتند: «قیامت براى ما نخواهد آمد.» بگو: «چرا، به پروردگارم که آگاه از غیب و نهان است سوگند، که به سراغ شما [نیز] خواهد آمد. در آسمانها و زمین، به میزان ذرّهاى [چیزی] از خدا پوشیده نیست، نه کوچکتر از آن و نه بزرگتر از آن، جز آن که در کتاب روشنِ [الهى ثبت] است
٤.تا کسانى را که ایمان آوردهاند و کارهاى شایسته کردهاند، پاداش دهد. آنانند که آمرزش و روزى نیکویی خواهند داشت.»
٥.و کسانى که در [انکار و محو] آیات ما تلاش کردند که ما را درمانده کنند، آنانند که عذابى [سخت] از کیفری دردناک خواهند داشت
٦.و کسانى که به آنان علم داده شده، مىبینند که آنچه از پروردگارت بر تو نازل شده، حقّ است و به راه [خداى] شکستناپذیر و ستوده هدایت مىکند
٧.و کسانى که کفر ورزیدند، [به استهزاء] گفتند: «[اى مردم!] آیا شما را به مردى راهنمایى کنیم که به شما خبر [عجیبى] مىدهد؟ که هرگاه [در قبرها] کاملاً متلاشى شدید، [بار دیگر] درآفرینش تازهاى [زنده] خواهید شد
٨.آیا او بر خدا دروغى بسته؟ یا جنونى در اوست؟» [نه! چنین نیست که مىپندارند؛] بلکه کسانى که به آخرت ایمان ندارند، در عذاب و گمراهى دورى هستند
٩.آیا به آنچه از آسمان و زمین، پیشرو و پشتسر آنهاست، نگاه نکردند؟ [تا قدرت خدا را ببینند؟] اگر بخواهیم، آنان را در زمین فرومىبریم، یا قطعههایى از آسمان را بر سرشان فرود مىآوریم. همانا در این [تهدید]، براى هر بنده توبهکارى عبرت و نشانهاى است
١٠.و بهراستى داود را از جانب خود فضیلتى دادیم [و گفتیم:] «اى کوهها! و [اى] پرندگان! با او [در تسبیح خدا] همنوا شوید!» و آهن را براى او نرم کردیم
١١.[و به او گفتیم:] «[ای داود!] زرههاى کامل و فراخ بساز! و حلقهها [ى آن] را متناسب و هماهنگ اندازهگیرى کن! و کار شایسته کنید. من به آنچه مىکنید، بینا هستم.»
١٢.و براى سلیمان باد را [رام و مسخّر کردیم] که صبحگاهان مسیر یک ماه را مىپیمود، و عصرگاهان مسیر یک ماه را. و براى او چشمهى مس [گداخته] را روان ساختیم. و گروهى از جنّ پیش روى او به اذن پروردگارش کار مىکردند. و هر یک از آنان که از فرمان ما سرپیچى مىکرد، او را از عذاب فروزان مىچشاندیم
١٣.جنّیان، هر چه را سلیمان مىخواست، برایش مىساختند: از محرابها و تندیسها، و ظروف بزرگ مانند حوضچهها و دیگهای ثابت. [به آنان گفتیم:] «اى خاندان داود! شکر [این همه نعمت را] به جای آورید.» امّا اندکى از بندگان من سپاسگزارند
١٤.پس چون مرگ را بر سلیمان مقّرر داشتیم، [در حالى که بر عصای خود تکیه داشت، از دنیا رفت، و] کسى آنان را از مرگ او آگاه نساخت، مگر جنبندهى زمین، [موریانه،] که عصایش را مىخورد. پس چون سلیمان به زمین افتاد، جنّیان دریافتند که اگر غیب مىدانستند، در آن عذاب خوارکننده [که کارهاى بسیار پرزحمت و طاقتفرسا بود،] نمىماندند
١٥.براى قوم سَبَأ در محل سکونتشان نشانهاى [از قدرت و رحمت الهى] بود: دو باغ از راست و چپ. [به آنان گفتیم:] «از روزى پروردگارتان بخورید و براى او شکرگزار باشید. شهرى پاک و پروردگارى آمرزنده.»
١٦.پس [از خداوند] روىگرداندند. و ما بر آنان سیل [ویرانگر] عَرِم را فرستادیم و دو باغستان آنان را به دو باغ که میوههاى تلخ و [درختان] شوره گز و اندکی از درخت سدر داشت، تبدیل کردیم
١٧.آن [کیفر] را به سزاى آن که کافر شدند و ناسپاسى کردند، به آنان دادیم. و آیا جز ناسپاس را کیفر مىدهیم؟
١٨.و میان مردم سبأ و مناطقى که در آن برکت قرار داده بودیم، آبادىهایى [بههم پیوسته] آشکار بود، و سفر در میان قریهها را متناسب و به اندازه مقرّر کرده بودیم. [و به آنان گفتیم:] «در این مناطق، شبها و روزها با ایمِنی سفر کنید.»
١٩.پس گفتند: «پروردگارا! میان سفرهاى ما فاصله بیانداز!» [تا در سفرها نیاز به زاد و توشه باشد، و برترى دارا بر ندار روشن شود،] و [اینگونه آنان] بر خویشتن ستم کردند. پس ما آنان را [موضوع] داستانهایى [براى عبرت دیگران] قرار دادیم. و آنان را به کلّى پراکنده و متلاشى کردیم. در این [ناسپاسى آنان و قهر ما] نشانههایى براى هر شکیبای سپاسگزارى است
٢٠.و البتّه ابلیس گمان خود را [برای گمراهی انسان] بر آنان تحقّق یافته دید، پس جز گروه اندکى از مؤمنان، همگى از او پیروى کردند
٢١.و ابلیس هیچگونه تسلّط و غلبهاى بر آنان نداشت. [کار او تنها وسوسه است،] تا کسى را که به آخرت ایمان دارد [و در برابر وسوسههاى او مقاومت مىکند،] از کسى که نسبت به آخرت در تردید است، معلوم کنیم. و پروردگارت بر همه چیز نگهبان است
٢٢.بگو: «کسانى را که به جای خدا [معبود] پنداشتهاید، بخوانید. آنان به میزان ذرّهاى مالک چیزى در آسمان و زمین نیستند. و شریکها [ى خیالى شما] در [ادارهى] زمین و آسمان هیچگونه مشارکتى ندارند. و از میان آنها هیچ پشتیبانى براى خداوند نیست.»
٢٣.و شفاعت نزد خداوند، جز براى کسانى که خداوند اجازه دهد، سودى ندارد. تا چون هراس از دلهاى آنان برطرف شود، [مجرمان] از آنان میپرسند: «پروردگارتان چه گفت؟» [شفیعان] پاسخ مىدهند: «حقّ گفت. [و اجازهی شفاعت شایستگان را داد.] و او بلندمرتبه و بزرگ است.»
٢٤.«[اى پیامبر! به مشرکان] بگو: «کیست که از آسمانها و زمین به شما روزى مىدهد؟» بگو: «خدا! و البتّه [یکى از] ما یا شما بر [طریق] هدایت یا در گمراهى آشکار هستیم.»
٢٥.بگو: «[شما] از آنچه ما مرتکب شدهایم، بازخواست نخواهید شد. و ما [نیز] از آنچه شما مىکنید، بازخواست نخواهیم شد.»
٢٦.[به مشرکان] بگو: «پروردگارمان، ما و شما را [در قیامت] گرد مىآورد، سپس بین ما و شما به حقّ داورى خواهد کرد. و اوست داور دانا.»
٢٧.بگو: «کسانى را که به عنوان شریک به خداوند ملحق کردهاید، به من نشان دهید. [آیا شایستهی خدایی هستند؟] هرگز! بلکه فقط اوست خداى نفوذناپذیر حکیم.»
٢٨.و ما تو را نفرستادیم مگر براى این که مردم را [از خطا و گناه] بازدارى، [و] مژدهدهنده و بیمدهنده [باشی]. ولى بیشتر مردم نمىدانند
٣١.و کسانى که کافر شدند، گفتند: «ما هرگز نه به این قرآن، و نه به آن [کتابهایى] که پیش از آن بوده است، ایمان نخواهیم آورد.» [و تعجب مىکنى] اگر ببینى وقتى که ستمگران [مشرک] در پیشگاه پروردگارشان بازداشت شدهاند، در حالى که با یکدیگر جدال و گفتگو مىکنند [و گناه خود را به گردن یکدیگر مىاندازند]، کسانى که ضعیف [و زیردست] نگاه داشته شدهاند، به مستکبران مىگویند: «اگر شما نبودید، حتماً ما مؤمن بودیم.»
٣٢.[امّا] مستکبران به زیردستان میگویند: «آیا ما شما را از هدایتى که به سراغتان آمد، بازداشتیم؟ [نه!] بلکه شما خود گناهکار بودید.»
٣٣.و زیردستان به مستکبران میگویند: «بلکه [مایهى گمراهى ما] نیرنگ شب و روز [شما بود]، آنگاه که ما را فرمان مىدادید به خدا کفر ورزیم و براى او همتایانى قرار دهیم.» و همین که عذاب را ببینند، پشیمانى خود را پنهان میکنند [تا بیشتر رسوا نشوند] و ما بر گردن کسانى که کفر ورزیدند، غلها مینهیم. آیا جز آنچه مىکردند، کیفر مىشوند؟
٣٤.و ما در هیچ دیارى هشدار دهندهاى نفرستادیم، مگر آن که افراد خوشگذران آن گفتند: «ما به آنچه شما را به آن فرستادهاند، کافریم.»
٣٥.و گفتند: «دارایی و فرزندان ما بیشتر است و [این نشانهی علاقهی خداوند به ماست، پس اگر عذابى هم باشد،] ما عذاب نمىشویم.»
٣٦.بگو: «پروردگار من براى هر که بخواهد، روزى را گشایش مىدهد، یا تنگ مىگرداند؛ ولى بیشتر مردم نمىدانند.»
٣٧.و اموال و فرزندانتان آنگونه نیست که شما را به پیشگاه ما نزدیک گرداند، مگر کسانى که ایمان آوردهاند و کار شایسته کردهاند. پس آنانند که دو برابر آنچه کردند، پاداش دارند و آنانند که در غرفهها و طبقات [بهشتى] آسودهخاطرند
٣٨.و کسانى که در [ابطال] آیات ما مىکوشند تا [ما را به خیال خود] درمانده کنند، آنانند که در عذاب احضار مىشوند
٣٩.بگو: «بیشک، پروردگارم براى هر کس از بندگانش که بخواهد، روزى را گشایش مىدهد و یا براى او تنگ مىگرداند و هر چه را انفاق کنید، او جایگزین مىکند و او بهترینِ روزىدهندگان است.»
٤٠.و [به یاد آور] روزى که خداوند همه را محشور مىکند، سپس به فرشتگان مىگوید: «آیا اینها شما را مىپرستیدند؟»
٤١.فرشتگان میگویند: «خدایا! تو منزّهى! تو سرپرست مایى، نه آنها! [آنان ما را نمىپرستیدند،] بلکه آنان جنّیان را مىپرستیدند، [و] بیشترشان به آنان ایمان داشتند.»
٤٢.پس امروز براى یکدیگر مالک سود و زیانى نیستید. و به کسانى که ستم کردند، مىگوییم: «بچشید عذاب آتشى را که آن را دروغ مىشمردید!»
٤٣.و هرگاه آیات روشن ما بر آنان خوانده شود، میگویند: «جز این نیست که این مرد مىخواهد شما را از آنچه پدرانتان مىپرستیدند، بازدارد.» و میگویند: «این [قرآن] جز دروغى بافته شده نیست.» و کسانى که کفر ورزیدند، همین که حقّ به سراغشان آمد، گفتند: این، جز جادویی آشکار نیست.»
٤٤.و [این در حالى است که] ما کتابى [آسمانی] به آنان ندادهایم که آن را بخوانند و بیاموزند. [تا با تکیه بر آن، قرآن را دروغى ساختگى بدانند]. و ما پیش از تو بیمدهندهاى به سوى آنان نفرستادهایم. [تا با اعتماد به گفتار او، نبوّت تو را انکار کنند]
٤٥.و کسانى که پیش از آنان بودند، [نیز پیامبران را] تکذیب کردند، در حالى که [کافران قوم تو] به یک دهم آنچه [از قدرت و ثروت] به گذشتگان داده بودیم، نرسیدهاند. آنان پیامبران مرا تکذیب کردند، [و نابود شدند.] پس [بنگر] کیفر من چگونه بود؟
٤٦.بگو: «شما را تنها به یک چیز اندرز مىدهم: دوتا دوتا یا به تنهایی براى خدا قیام کنید. سپس بیندیشید، که این همنشینتان [محمّد که عمرى با پاکى، امانت، راستى و خردورزی در میان شما زندگى کرده است،] هیچگونه جنونى ندارد. او براى شما فقط بیمدهندهاى است از عذاب سختى که پیش روست.»
٤٧.بگو: «هر مزد و پاداشی که از شما خواستم، پس آن به نفع شماست. مزد و پاداش من تنها بر عهدهی خداست. و او بر هر چیزى گواه است.»
٥٠.بگو: «اگر من گمراه شده باشم، به زیان خود گمراه شدهام. و اگر هدایتیافته باشم، پس به [برکت] چیزى است که پروردگارم به من وحى مىکند. که اوست شنواى نزدیک.»
٥١.و اگر ببینى وقتى که [کافران از عذاب سخت] ترسان و وحشتزده مىشوند و راه گریزى در کار نیست، و از مکانى نزدیک [که انتظارش را ندارند،] دستگیر میشوند
٥٢.[و در آن حال] میگویند: «به او ایمان آوردیم!» و کجا این دستیابى به ایمان از راه دور [قیامت تا دنیا] ممکن خواهد بود؟ [که آخرت جاى عمل نیست]
٥٤.[سرانجام] میان آنان و آنچه مىخواستند، جدایى افتاد. همانگونه که از دیرباز با همانندان ایشان چنین شد؛ زیرا آنان همواره در شک و تردید سختى بودند