٤.خداوند براى هیچ مردى در درونش دو دل قرار نداده است. و هرگز همسرانى را که نسبت به آنان ظِِهار مىکنید، [و با تشبیه آنها به مادرانتان، آنان را بر خود حرام مىکنید،] مادران شما نگردانیده، [و نیز] پسرخواندههاى شما را پسران [واقعى] شما قرار نداده است. این سخن [باطل و بىپایه] شماست که شما به زبان مىگویید. و خداوند حقّ مىگوید. و اوست که به راه [راست] هدایت مىکند
٥.آنان را [که پسرخواندهی شمایند،] به نام پدرانشان بخوانید، که این نزد خداوند عادلانهتر است. پس اگر پدرانشان را نمىشناسید، آنان برادران دینى و وابستگان شما هستند. و در آنچه [پیش از این] خطا کردید، [و پسرخواندگان را فرزند خود دانستید،] گناهى بر شما نیست؛ ولى در آنچه دلهایتان قصد و عمد داشته، [مسئولید.] و خداوند آمرزندهى مهربان است
٦.پیامبر به مؤمنان از خودشان سزاوارتر است. و همسران او [در حرمت ازدواج، مانند] مادران مؤمنانند. و در کتاب خداوند، خویشاوندان [نسبى در ارث بردنِ] از یکدیگر، از مؤمنان و مهاجران سزاوارترند، مگر آن که [بخواهید] نسبت به دوستانتان نیکى کنید [و سهمى از اموال خود را در قالب وصیت به آنان بدهید]. این [حکم] در کتاب [الهى] نوشته شده است
٧.[و به یاد آور] هنگامى که ما از پیامبران پیمان گرفتیم، و از تو و از نوح و ابراهیم و موسى و عیسى فرزند مریم، و از همهى آنان پیمانى استوار گرفتیم [که در انجام رسالت کوتاهى نکنند]
٨.تا [خداوند] راستگویان را از صداقتشان [در ایمان و تیکوکاری] بازخواست کند. و براى کافران عذابى دردناک آماده کرده است
٩.اى کسانى که ایمان آوردهاید! نعمت خدا را بر خود یاد کنید، آنگاه که لشکریانى به سراغتان آمدند، ولى ما تندبادى [سخت] و لشکریانى که آنها را نمىدیدید، بر آنان فرستادیم، [و اینگونه دشمنان را درهم کوبیدیم]، و خداوند به آنچه مىکنید، بیناست
١٠.آنگاه که دشمنان از بالا و پایین [شهر] شما به سراغتان آمدند [و مدینه را محاصره کردند]، و آنگاه که چشمها [از ترس] خیره شده بود و جانها به حنجرهها رسیده بود، و شما به خداوند گمانها[ی بد] مىبردید
١٢.و آنگاه که منافقان و کسانى که در دلهایشان بیمارى [شک و تردید] بود، گفتند: «خدا و پیامبرش فقط وعدههایى فریبنده به ما دادند.»
١٣.و آنگاه که گروهى از آنان [به مردم مدینه] گفتند: «اى مردم یثرِب! [در صحنهی جنگ] براى شما جاى ماندن نیست، [شما در برابر لشکر دشمن تاب مقاومت ندارید،] پس بازگردید.» و گروهى از آنان از پیامبر، اجازه [بازگشت] مىخواستند، [و] مىگفتند: «خانههاى ما بىحفاظ است.» در حالى که بىحفاظ نبود، و آنان جز فرار [از جنگ] قصد دیگرى نداشتند
١٤.و [آن منافقان و بیماردلان چنان بودند که] اگر [دشمنان] از اطراف مدینه بر آنان وارد مىشدند و از آنان تقاضاى فتنهگرى مىکردند، به سرعت مىپذیرفتند و جز مدّت کمى درنگ نمىکردند
١٥.در حالى که آنان پیش از این با خداوند پیمان بسته بودند که [به دشمن] پشت نکنند. و پیمان الهى بازخواست شدنى است
١٦.بگو: «اگر از مرگ یا کشته شدن بگریزید، این فرار هرگز براى شما سودى ندارد و در آن صورت، جز بهرهی اندکى نخواهید برد.»
١٧.بگو: «اگر خداوند براى شما رنجى یا رحمتى اراده کند، کیست که شما را در برابر [اراده] خداوند نگاه دارد؟» در حالى که آنان جز خداوند براى خود، نه کارسازى مىیابند و نه یارى دهندهاى
١٨.بیشک خداوند از میان شما، کارشکنان [جبهه و جهاد] را خوب مىشناسد و [نیز] کسانى را که به برادران خود مىگفتند: «به سوى ما بیایید [و خود را به کشتن ندهید].» [آنان ضعیف و ترسو هستند،] و جز اندکى به جنگ نمىروند
١٩.در حالى آنان بر یارى شما بخیل هستند که هرگاه [لحظات] بیم [و جنگ] پیش آید، آنان را مىبینى چنان به تو مىنگرند که چشمانشان [در حدقه] مىچرخد، همچون کسى که مرگ او را فراگرفته است. پس همین که ترس از میان رفت، زبانهاى تند و خشن [خود را] بر شما مىگشایند، [و سهم خود را از غنائم مىطلبند!] در حالى که نسبت به خیر، بخیلند. آنان ایمان ندارند و خدا اعمالشان را محو نموده است و این کار همواره بر خداوند آسان است
٢٠.[آنان به قدرى وحشتزدهاند که] مىپندارند احزاب [مشرک و یهودِ مهاجم] هنوز نرفتهاند و اگر [بار دیگر] گروههاى دشمن [به سراغ مسلمانان] آیند، آنان آرزو مىکنند کاش میان اعراب بادیهنشین بودند [و درگیر جنگ نمىشدند] و تنها از اخبار [مربوط به] شما جویا مىشدند و اینان اگر در میان شما بودند، جز اندکى نمىجنگیدند
٢١.به راستی براى شما در [سیرهى] رسول خدا الگو و سرمشقى نیکوست. [البتّه] براى کسانى که به خدا و روز قیامت امید دارند و خدا را بسیار یاد مىکنند
٢٢.و همین که مؤمنان دستهها[ى لشکر دشمن] را دیدند، گفتند: این همان است که خدا و رسولش به ما وعده دادهاند و خدا و رسولش راست گفتند.» [دیدن لشکر دشمن] جز بر ایمان و تسلیم آنان نیافزود
٢٣.از میان مؤمنان، مردانى هستند که آنچه را با خداوند پیمان بسته بودند، صادقانه وفا کردند، برخى از آنان پیمانشان را به انجام رساندند [و به شهادت رسیدند] و بعضى دیگر در انتظار [شهادت] هستند و هرگز [عقیده و پیمان خود را] تغییر ندادهاند
٢٤.تا خداوند صادقان را به خاطر صداقتشان پاداش دهد و منافقان را، اگر بخواهد، عذاب کند، یا [اگر توبه کنند،] لطف خود را بر آنان بازگرداند. زیرا که خداوند آمرزندهى مهربان است
٢٥.و خداوند کافران [شرکت کننده در جنگ خندق] را با خشم و اندوهشان برگرداند، بی آن که هیچ خیرى [از پیروزى و غنیمت] به دست آورند و خداوند مؤمنان را از جنگ بىنیاز ساخت [و آنان را پیروز کرد] و خداوند همواره توانا و شکستناپذیر است
٢٦.و خداوند کسانى از اهل کتاب را که از مشرکان عرب پشتیبانى مىکردند، از برجها و قلعههاى مرتفعشان پایین کشید و در دلهاى آنان ترس و وحشت افکند، [در نتیجه شما مسلمانان] گروهى [از آن دشمنان] را کشتید و گروهى را اسیر کردید
٢٧.و سرزمین آنان و خانهها و اموالشان و [نیز] زمینى را که در آن گام ننهاده بودید، در اختیار شما گذاشت و خداوند بر هر کارى تواناست
٢٨.اى پیامبر! به همسرانت بگو: «اگر شما زندگى دنیا و زینت [و زیور] آن را مىخواهید، بیایید تا شما را [با پرداخت مهریههایتان] بهرهمند سازم و به وجهى نیکو [بدون قهر و خشونت] رهایتان کنم
٢٩.و اگر خدا و رسولش و سراى آخرت را مىخواهید، پس [بدانید که] قطعاً خدا براى نیکوکارانتان پاداش بزرگى آماده کرده است.»
٣٠.اى همسران پیامبر! هر کس از شما کار زشت [و گناهى] آشکار مرتکب شود، عذابش دو چندان خواهد بود و این [کار] براى خدا آسان است
٣١.و هر کس از شما نیز که از خدا و رسولش فروتنانه فرمان برد و کار شایسته کند، پاداش او را دو بار خواهیم داد و برایش روزى کریمانه و پرارزشى فراهم کردهایم
٣٢.اى همسران پیامبر! شما اگر پرهیزکارى پیشه کنید [از نظر منزلت و موقعیت] مانند هیچ یک از زنان نیستید، پس به نرمى و کرشمه سخن نگویید، تا [مبادا] آن که در دلش بیمارى است، طمع کند و نیکو و شایسته سخن بگویید
٣٣.و [اى همسران پیامبر!] در خانههاى خود قرار گیرید و همچون دوران جاهلیتِ نخستین، با خودآرایى ظاهر نشوید [و زینتهاى خود را آشکار نکنید] و نماز را برپا دارید و زکات بدهید و از خدا و رسولش اطاعت کنید. همانا خداوند اراده کرده است که هرگونه پلیدى را از شما اهل بیت دور کند و شما را [از همه آلودگیها و گناهان] کاملاً پاک و پاکیزه گرداند
٣٤.و [اى همسران پیامبر!] آنچه را که از آیات خدا و حکمت در خانههایتان تلاوت مىشود، یاد کنید. همانا خداوند [نسبت به شما] داراى لطف و [از کارهاى شما] آگاه است
٣٥.مردان مسلمان و زنان مسلمان و مردان باایمان و زنان باایمان و مردان مطیع خدا و زنان مطیع خدا و مردان راستگو و زنان راستگو و مردان شکیبا و زنان شکیبا و مردان فروتن و زنان فروتن و مردان انفاقگر و زنان انفاقگر و مردان روزهدار و زنان روزهدار و مردان پاکدامن و زنان پاکدامن و مردانى که خدا را بسیار یاد مىکنند و زنانى که بسیار به یاد خدا هستند، خداوند براى [همهى] آنان آمرزش و پاداشى گرانقدر و بزرگ آماده کرده است
٣٦.و هیچ مرد و زن باایمانى حقّ ندارد هنگامى که خدا و پیامبرش کارى را حکم کنند، از سوى خود امر دیگرى را اختیار کند. و هر کس خدا و پیامبرش را نافرمانى نماید، پس بیشک به گمراهى آشکارى گرفتار شده است
٣٧.و زمانى که به [زید بن حارِثه،] کسى که خداوند بر او نعمت [اسلام و ایمان] داده بود و تو [نیز] به او نعمت [آزادى] داده بودى، مىگفتى: همسرت را نگاه دار [و او را طلاق مده،] و از خدا پروا کن!» و در دلت چیزى را پنهان مىداشتى که خداوند آن را آشکار مىکند. [و آن، فرمان خدا به ازدواج با مطلّقهی او بود.] و از مردم مىترسیدى [که بگویند با همسر پسرخواندهاش ازدواج کرده]؛ در حالى که خداوند سزاوارتر است که از او بترسى. پس چون دوران کامیابى زید از همسرش پایان یافت [و از او جدا شد]، ما او را به همسرى تو درآوردیم تا در مورد ازدواج مؤمنان با زنانِ پسرخواندههایشان هنگامى که طلاق گیرند، مشکلى نباشد. و فرمان خداوند همواره انجامشدنى است
٣٨.بر پیامبر در [انجام] آنچه خداوند براى او تعیین کرده، هیچ سختى و منعى نیست؛ چنان که خداوند دربارهى پیامبران پیشین نیز این سنّت را قرار داده بود [که آداب و رسوم بىاساس را بشکنند] و فرمان خدا همواره سنجیده و اندازهگیرى شده است
٣٩.[همان] کسانى که پیامهاى الهى را ابلاغ مىکنند و از خدا مىترسند، و از هیچکس جز خدا بیم ندارند. و خداوند براى حسابرسى کافى است
٤٠.محمّد، پدر هیچ یک از مردان شما نبوده و نیست، بلکه رسول خدا و خاتم پیامبران است و خداوند همواره به همه چیز آگاه است
٤٣.او کسى است که بر شما درود مىفرستد و فرشتگان او نیز [بر شما درود مىفرستند]، تا شما را از تاریکىها[ی کفر، شرک، جهل و تفرقه] به نور [ایمان، تقوا، علم و وحدت] درآورند. و او همواره به مؤمنان مهربان است
٤٤.تحیت و درود آنان در روزى که خدا را ملاقات کنند، سلام است. و خداوند براى آنان پاداشى نیکو فراهم کرده است
٤٨.و پیرو کافران و منافقان مباش و به آزارشان اعتنا مکن! و بر خدا توکل نما که خداوند براى کارسازی کافى است
٤٩.اى کسانى که ایمان آوردهاید! هرگاه زنان باایمان را به همسرى گرفتید و پیش از آن که با آنان آمیزش کنید، طلاقشان دادید، دیگر عدّهاى براى شما به عهدهی آنان نیست تا حسابش را نگهدارید، پس آنها را [با پرداخت نصف مهریه] بهرهمند سازید و به طرز شایستهاى رهایشان کنید
٥٠.اى پیامبر! ما براى تو همسرانى را که مهریّهشان را پرداختهاى، حلال کردیم، و نیز کنیزانى را که خداوند [به عنوان غنایم جنگى] بر تو ارزانى داشته و مالک شدى، و دخترعموها و دخترعمهها و دختردایىها و دخترخالههایت را که با تو هجرت کردهاند. و زن باایمانى که خود را به پیامبر ببخشد، [و مهریهاى نخواهد،] اگر پیامبر بخواهد، مىتواند او را به عقد خویش درآورد. [این قانونِ عقد بدون مهریه] مخصوص توست، نه دیگر مؤمنان. ما مىدانیم که براى مؤمنان دربارهى همسران و کنیزانشان چه حکمى کردهایم. [و مصلحت آنان چه حکمى را ایجاب مىکند. این به خاطر آن است] که براى تو [در انجام رسالت] مشکلى نباشد. و خداوند همواره آمرزندهى مهربان است
٥١.[اى پیامبر! اختیار با توست. نوبت] هر یک از همسرانت را خواستى، تأخیر میاندازى و هر که را بخواهى، نزد خود جاى میدهى. بر تو گناهى نیست هر کدام را که [براى مدّتى] از او کناره گرفته باشى، دوباره بطلبى. این [حکم] براى آن که چشمانشان روشن شود و ناراحت نشوند، و همگى به آنچه به آنان دادهاى، خشنود شوند، نزدیکتر است. و خداوند آنچه را در دلهاى شماست، مىداند. و خداوند دانا و بردبار است
٥٢.پس از این [زنانى که برشمردیم]، زنان [دیگر] و [نیز] این که همسرانى [تازه] را جایگزین آنان کنى، بر تو حلال نیست، هر چند حُسن آنان تو را به شگفت آورد. مگر کنیزانى که مالک آنها مىشوى. و خداوند مراقب هر چیزى است. [و با این حکم، فشار قبایل عرب را برای همسر گرفتن از آنان، از تو برمیدارد]
٥٣.اى کسانى که ایمان آوردهاید! به خانههای پیامبر وارد نشوید، مگر آنکه به شما براى خوردن غذایی اجازه دهند، [به شرط آن که پیش از موعد نیایید] و در انتظار وقت غذا نباشید؛ ولى هنگامى که دعوت شدید، وارد شوید. و وقتى غذا خوردید، پراکنده شوید، و [پس از خوردن غذا] به گفتگو ننشینید. این کار پیامبر را میآزارد، امّا او از شما شرم مىکند [که بیرونتان کند و چیزى نمىگوید]؛ ولى خداوند از [گفتن] حقّ شرم ندارد. و هرگاه از همسران پیامبر چیزى از وسایل زندگى [به امانت] خواستید، از پشت پرده بخواهید. این رفتار براى دلهاى شما و دلهاى آنان پاکیزهتر است. و شما حقّ ندارید که رسول خدا را بیازارید و پس از او با همسرانش ازدواج کنید، که این [کار] نزد خداوند [گناهى] بزرگ است
٥٥.بر زنان، [نداشتن حجاب] در [برابر] پدران و پسران و برادران و پسران برادر و پسران خواهر، و دیگر زنان [مسلمان] و کنیزانشان گناهى نیست. و تقواى الهى پیشه کنید؛ زیرا خداوند همواره بر هر چیزى گواه است
٥٦.به راستی خداوند و فرشتگان او بر پیامبر درود مىفرستند. اى کسانى که ایمان آوردهاید! شما [نیز] بر او درود فرستید و به او سلام کنید، و کاملاً تسلیم او باشید
٥٧.کسانى که خدا و پیامبرش را میآزارند، خداوند در دنیا و آخرت آنان را لعنت مىکند، و براى آنان عذاب خوارکنندهاى آماده کرده است
٥٨.و کسانى که مردان و زنان باایمان را بیآنکه کارى [ناپسند] کرده باشند، میآزارند، بیشک بهتان و گناه روشنى را بر دوش کشیدهاند
٥٩.اى پیامبر! به همسران و دخترانت و زنان مؤمنان بگو که چادرهایشان را بر [اندام] خود نیک بپوشند این [پوشش] مناسبتر است، تا [به عفّت و پاکدامنى] شناخته شوند و [از سوى بدکاران] مورد آزار قرار نگیرند. و [اگر تاکنون خطا و کوتاهى از آنها سر زده است، توبه کنند،] خداوند همواره آمرزندهی مهربان است
٦٠.اگر منافقان و کسانى که در دلهایشان بیمارى است و آنان که در مدینه شایعهپراکنى مىکنند، [از کارشان] دست برندارند، مسلّماً تو را بر ضّد آنان مىشورانیم. [تا تبعیدشان کنی.] آنگاه جز مدّت کوتاهى نمىتوانند در کنار تو در این شهر بمانند
٦٢.دربارهی کسانى که پیشتر بودهاند [نیز، همین] شیوه و سنّت خدا [جارى بوده] است. و در شیوه و سنّت خدا هرگز دگرگونى و تغییرى نخواهى یافت
٦٣.مردم پیوسته دربارهی [زمان] قیامت از تو مىپرسند. بگو: «علم آن تنها نزد خداست.» و تو چه مىدانى؟ شاید قیامت نزدیک باشد
٦٦.روزى که صورتهاى آنان در آتش گردانده مىشود، [با حسرت] مىگویند: «اى کاش خدا را اطاعت مىکردیم و پیرو فرستادهاش بودیم.»
٦٩.اى کسانى که ایمان آوردهاید! [پیامبر را نرنجانید و] مانند کسانى نباشید که موسى را آزردند، پس خداوند او را از آنچه [دربارهاش به تهمت] مىگفتند، تبرئه فرمود و او نزد خداوند آبرومند بود
٧١.تا خداوند کارهاى شما را اصلاح کند و گناهانتان را بیامرزد و هر کس خدا و پیامبرش را اطاعت کند، بیشک به رستگارى بزرگى دست یافته است
٧٢.ما امانت [خود] را بر آسمانها و زمین و کوهها عرضه کردیم اما آنها از به عهده گرفتنش [به سبب این که استعدادش را نداشتند،] سر باز زدند و از آن ترسیدند؛ ولى انسان [چون استعداد آن را داشت و] آن را بر دوش گرفت، امّا [قدر این مقام عظیم را نشناخت و به خود ستم کرد.] همانا او بس ستمکار و نادان بود
٧٣.[امانت عرضه شد] تا خداوند مردان و زنان منافق و مردان و زنان مشرک را [به علّت تباه کردن امانت،] عذاب کند و لطف خود را بر مردان و زنان باایمان برگرداند [و توبهى آنان را بپذیرد]. که خداوند همواره آمرزندهى مهربان است