٢.آیا مردم پنداشتند که چون گفتند: «ایمان آوردیم!» [با گفتن این جمله] رها مىشوند و دیگر مورد آزمایش قرار نمىگیرند؟
٣.در حالى که بیتردید کسانى را که پیش از ایشان بودند، آزمودیم. قطعاً خداوند کسانى را که راست گفتند، مىشناسد، و دروغگویان را [نیز] مىشناسد
٤.آیا کسانى که کارهاى بد مىکنند، پنداشتهاند که بر ما پیشى خواهند گرفت [و از کیفر ما خواهند گریخت]؟ چه بد داورى مىکنند
٥.آن کس که به دیدار خداوند امید دارد، [در طاعت و عبادت بکوشد، که] بىشک زمان معین شده [از سوى] خدا [که روز قیامت است،] آمدنى است؛ و اوست شنواى دانا
٧.و کسانى که ایمان آوردند و کارهاى شایسته کردند، قطعاً لغزشهاى آنان را مىپوشانیم و بىشک بهتر از آنچه عمل مىکردهاند، پاداششان مىدهیم
٨.و به انسان سفارش کردیم که به پدر و مادر خود نیکى کند و اگر آن دو بکوشند تا چیزى را که هیچ دانشى دربارهی آن ندارى، همتاى من قرار دهى، از ایشان اطاعت مکن! بازگشتِ شما به سوى من است، پس شما را از آنچه انجام مىدادید، آگاه خواهم ساخت
١٠.و گروهى از مردم کسانى هستند که مىگویند: «به خداوند ایمان آوردهایم!» پس هرگاه در راه خدا آزار ببینند، اذیت و آزار مردم را همچون عذاب الهى [غیر قابل تحمل] مىشمارند [و از ایمان دست برمىدارند]، ولی اگر از جانب پروردگارت یارى و پیروزى [براى شما] برسد، قاطعانه مىگویند: «ما همواره با شما بودهایم، [و در این پیروزى شریکیم]!» آیا خدا به آنچه در سینههاى جهانیان مىگذرد، آگاهتر نیست؟
١٢.و کافران به مؤمنان گفتند: «شما راه ما را پیروى کنید، [اگر گناهى داشته باشد،] ما گناهان شما را بر عهده مىگیریم.» در حالى که چیزى از گناهانشان را عهدهدار نیستند؛ قطعاً آنان دروغگویانند
١٣.بىشک آنان هم بار [خطاى] خودشان و [هم] بارهاى دیگر را با بار خود بر دوش خواهند کشید و مسلّماً در روز قیامت از آنچه به دروغ مىبافتند، بازخواست خواهند شد
١٤.و به راستى نوح را به سوى قومش فرستادیم، پس در میان آنان، نهصد و پنجاه سال درنگ کرد، [ولى تنها اندکى از مردم ایمان آوردند،] پس طوفان آنان را فراگرفت، در حالى که ستمگر بودند
١٦.و [یاد کن] ابراهیم را. آنگاه که به قومش گفت: «خدا را بپرستید و از او پروا کنید. این براى شما بهتر است، اگر بدانید
١٧.شما به جاى خدا بتهایى را مىپرستید و [در نامگذارى آنها به خدایان و الههها،] دروغى را مىسازید. کسانى که به جاى خدا میپرستید، مالک رزق شما نیستند، پس روزى را نزد خدا بجویید و او را بپرستید و براى او شکرگزاری کنید که به سوى او بازگردانده مىشوید
١٨.و اگر [مرا] تکذیب کنید، امّتهاى پیش از شما [نیز پیامبرانشان را] تکذیب کردند. و بر پیامبر جز تبلیغ روشن، [مسئولیتى] نیست.»
١٩.آیا ندیدهاند که خداوند چگونه آفرینش را آغاز مىکند، سپس آن را بازمىگرداند؟ البتّه این [کار] بر خداوند آسان است
٢٠.[ای پیامبر!] بگو: «در زمین بگردید، پس بنگرید که [خداوند] چگونه آفرینش را آغاز کرده است؟ سپس خدا [به همین گونه] جهان آخرت را پدید مىآورد. همانا خداوند بر هر کارى تواناست
٢١.او هر که را بخواهد [و سزاوار ببیند]، عذاب مىکند، و هر که را بخواهد [و شایسته بداند،] مىبخشاید. و [همگی] به سوى او بازگردانده مىشوید
٢٢.و شما هرگز نمىتوانید [خدا را] ناتوان سازید [و از کیفر او بگریزید]، نه در زمین و نه در آسمان. و براى شما جز خداوند، ولىّ و یاورى نیست.»
٢٣.و کسانى که به آیات خداوند و دیدار او [در قیامت] کفر ورزیدند، آنان از رحمت من نومیدند. و آنانند که برایشان عذابى دردناک خواهد بود
٢٤.پس پاسخ قوم ابراهیم تنها این بود که گفتند: «او را بکشید یا بسوزانید!» ولى خداوند او را از آتش [عظیمی که نمرودیان گرد آورده بودند،] نجات داد. همانا در این [ماجرا] براى گروهى که ایمان مىآورند، نشانههایى [از قدرت خداوند] است
٢٥.و [ابراهیم] گفت: «شما به جاى خدا بتهایى را برگزیدهاید که مایهى پیوند و دوستی شما در زندگى دنیا باشد؛ امّا روز قیامت، یکدیگر را انکار میکنید و یکدیگر را لعنت خواهید کرد و جایگاه شما آتش است و یاورى نخواهید داشت
٢٦.پس لوط به ابراهیم ایمان آورد و گفت: «من به سوى پروردگارم روى آوردهام که او شکستناپذیر و حکیم است.»
٢٧.و اسحاق و [فرزندش] یعقوب را به ابراهیم بخشیدیم و در میان فرزندانش پیامبرى و کتاب را قرار دادیم و پاداشِ او را در دنیا عطا کردیم و قطعاً او در آخرت از شایستگان است
٢٨.و [یاد کن] لوط را آنگاه که به قوم خود گفت: «شما به کارى زشت مىپردازید که هیچ یک از جهانیان پیش از شما انجام نداده است؟
٢٩.شما به سراغ مردان مىروید و راه [طبیعى زناشویى] را قطع مىکنید و در مجالس خود، [آشکارا و بىپرده] کارهای ناپسند انجام مىدهید؟» پس پاسخ قومش تنها این بود که گفتند: «اگر تو از راستگویانى، عذاب خدا را براى ما بیاور!»
٣١.و چون فرستادگان ما [که از فرشتگان بودند،] براى ابراهیم مژدهى [تولّد فرزند] آوردند، گفتند: «ما نابود کنندهى اهل این آبادی هستیم، زیرا مردم آن همواره ستمگر بودهاند.»
٣٢.[ابراهیم] گفت: «لوط در این آبادی است.» فرشتگان گفتند: «ما به کسانى که در اینجا هستند، آگاهتریم؛ قطعاً لوط و خاندانش را نجات مىدهیم، جز زنش که از بازماندگان [در قهر خدا] است.»
٣٣.و هنگامى که فرستادگان ما نزد لوط آمدند، از آمدنشان بد حال شد و دستش [از حمایت آن فرشتگان در برابر بدکاران] تنگ گردید. [فرشتگان] گفتند: «نترس و غمگین مباش! ما تو و خانوادهات را نجات مىدهیم، مگر زنت، که از بازماندگان [در عذاب] است
٣٦.و به سوى [مردم] مَدین، برادرشان شعیب را [به رسالت فرستادیم]؛ پس گفت: «اى قوم من! خدا را بپرستید، و به روز قیامت امیدوار باشید. و در زمین [فتنهانگیزى و] فساد نکنید.»
٣٧.پس شعیب را تکذیب کردند، [به این سبب،] زلزله [سختی] آنان را فراگرفت، و بامدادان در خانههاى خود به رو درافتاده [و مرده] بودند
٣٨.و [قوم] عاد و ثمود را نیز [نابود کردیم]. و بىشک [بعضى] از خانههاى [ویرانهى] آنان براى شما آشکار است. و شیطان عملهاى [زشت] آنان را برایشان آراست، پس آنان را از راه [خدا] بازداشت، در حالى که پیشتر [براى شناخت حقّ و باطل] بصیرت داشتند
٣٩.و قارون و فرعون و هامان را [نیز نابود کردیم]. و به راستى موسى همراهِ دلایلِ روشن [و معجزات] به سوى آنان آمد، [ولى] آنان در زمین تکبّر و سرکشى کردند، و [با این همه] نتوانستند [بر خدا] پیشى گیرند [و از عذاب الهى بگریزند]
٤٠.پس هر یک [از آنان] را به [کیفر] گناهش گرفتار [عذاب] کردیم، پس بر بعضى از آنان باد شدید ریگافشان فرستادیم. و بعضى از آنان را صیحهى آسمانى [و بانگ مرگبار] فراگرفت. و برخى را در زمین فروبردیم. و بعضى دیگر را غرق کردیم. و چنان نبود که خداوند بر آنان ستم کند، بلکه خودشان بر خود ستم کردند
٤١.مَثَلِ کسانى که غیر خدا را سرپرست خود برگزیدند، همانند مَثَل عنکبوت است که [براى خود] خانهاى ساخته، و البتّه اگر مىدانستند، سستترینِ خانهها، خانهى عنکبوت است
٤٥.آنچه را از کتاب به تو وحى شده، تلاوت کن. و نماز را بهپادار، که نماز [انسان را] از زشتیها و کارهای ناپسند بازمىدارد. و البتّه یاد خدا بزرگتر است. و خداوند آنچه را انجام مىدهید، مىداند
٤٦.و با اهل کتاب، جز با بهترین شیوه، مجادله نکنید، مگر ستمگرانشان. و [به آنان] بگویید: «ما به آنچه بر ما و شما نازل شده، ایمان داریم، و خداى ما و خداى شما یکى است، و ما تسلیم اوییم.»
٤٧.و اینگونه، کتاب را بر تو فروفرستادیم. پس [بعضى از] کسانى که کتاب به ایشان دادیم، به آن ایمان مىآورند، و از این گروه [مشرکان نیز] کسانى به آن ایمان مىآورند. و جز کافران [کسى] آیات ما را انکار نمىکند
٤٨.و تو پیش از این، هیچ نوشتهاى را نمىخواندى، و آن را با دست خود نمىنوشتى، مبادا آنان که در صدد [تکذیب و] ابطال [سخنان] تو هستند، [در وحى بودن و حقّانیت قرآن] شک و تردید کنند
٤٩.بلکه آن [قرآن] آیاتى است روشن که در سینههاى کسانى که به آنان معرفت داده شده، جاى دارد. و فقط ستمگران، آیات ما را انکار مىکنند
٥٠.و [کافرانِ بهانهجو] گفتند: «چرا بر او از طرف پروردگارش، معجزاتى [مانند عصاى موسى] نازل نمىشود؟» بگو: «معجزات تنها نزد خداست [و به فرمان او نازل مىشود، نه به میل دیگران]. و من فقط هشداردهندهاى آشکارم.»
٥١.آیا [این معجزه] براى آنان کافى نیست که ما کتاب را بر تو فروفرستادیم تا پیوسته بر آنان تلاوت شود؟ همانا در این کتاب، براى گروهى که ایمان آورند، رحمت، و تذکرى قطعى است
٥٢.بگو: «همین بس که خداوند میان من و شما گواه است. آنچه را در آسمانها و زمین است، مىداند. و کسانى که [به جاى حقّ،] به باطل ایمان آوردند و به خدا کفر ورزیدند، آنان همان زیانکارانند.»
٥٣.آنان با شتاب از تو عذاب مىخواهند. و اگر مهلت معین [براى آنان مقرّر] نبود، قطعاً عذاب به سراغشان مىآمد، [ولى بدانند] عذاب، ناگهان به سراغشان خواهد آمد، در حالى که از آن غافلند
٥٥.روزى که عذاب از بالاى سرشان و از زیر پاهایشان آنان را فراگیرد. [در آن روز خداوند] مىفرماید: «بچشید [جزاى] کارهایى را که انجام دادهاید!»
٥٦.اى بندگانِ باایمانِ من! زمین من گسترده است، پس [اگر در سرزمینتان شما را به شرک مجبور مىکنند، مهاجرت کنید و] تنها مرا بپرستید
٥٨.و قطعاً کسانى را که ایمان آوردند و کارهاى شایسته کردند، در غرفههایى از بهشت جاى مىدهیم که نهرها از زیر آنها جارى است؛ همیشه در آنجا خواهند بود. چه خوب است پاداش عملکنندگان
٦٠.و چه بسا جنبندهاى که نمىتواند روزى خود را تأمین کند. خداست که به او و به شما روزى مىدهد. و اوست شنواى دانا
٦١.و اگر از آنان [که مشرکند،] بپرسى: «چه کسى آسمانها و زمین را آفرید، و خورشید و ماه را تسخیر کرد؟» حتماً خواهند گفت: «خدا.» پس به کجا منحرف مىشوند؟
٦٢.خداوند براى هر کس از بندگانش که بخواهد، روزى را مىگسترد و یا تنگ مىکند. همانا خداوند به هر چیزى آگاه است
٦٣.و اگر از آنان [که شرک میورزند،] بپرسى: «چه کسى از آسمان، آبى فرستاد که با آن، زمین را پس از مرگش زنده کرد؟» حتماً خواهند گفت: «خدا.» بگو: «ستایش مخصوص خداست؛ امّا بیشترِ آنان نمىاندیشند.»
٦٥.پس هنگامى که بر کشتى سوار شوند [و خطر را احساس کنند،] خدا را با اخلاص مىخوانند، [و غیر او را فراموش مىکنند،] پس همین که [خداوند] آنان را به سوى خشکى رساند و نجات داد، باز به شرک برمىگردند
٦٦.[بگذار] تا به آنچه به آنان دادهایم، ناسپاسى کنند و [از لَذّتهاى زودگذر زندگى] بهرهمند شوند؛ امّا به زودى خواهند فهمید
٦٧.آیا ندیدند که ما [شهرشان مکه را] حرمى امن قرار دادیم [که در آن با آسایش و آرامش زندگى مىکنند]؟ و حال آن که [بیرون از شهر مکه،] مردم از اطرافشان ربوده مىشوند. پس آیا [با داشتن این نعمت، باز] به باطل ایمان مىآورند و به نعمت خداوند ناسپاسی مىورزند؟
٦٨.و کیست ستمکارتر از کسى که بر خدا دروغ بندد، یا هنگامى که حقّ به سراغش آمد، آن را تکذیب کند؟ آیا در دوزخ براى کافران، جایگاهى نیست؟
٦٩.و کسانى که در [راه] ما [خالصانه با نفس خود یا دشمن ما] جهاد کردند، بىتردید آنان را به راههاى خود، راهنمایى مىکنیم. و همانا خداوند با نیکوکاران است